Xəzər-Slavyan münasibətləri
Xəzər xaqanlığı Şərqi Avropa
tarixində böyük rol oynamışdır. Bu dövlət təkcə adları çəkildikdə qonşu xalqları
lərzəyə salan ərəb sərkərdələrinin şimala doğru hücumlarının qarşısını alan
sipərə çevrildi. Eyni zamanda Xəzər xaqanının yazdığı kimi «əgər xəzərlər vəhşi
urusların qarşısını almasalar, onlar Bağdada kimi bütün müsəlmanları məhv
edərdilər». Xəzər xaqanlığının ən qüdrətli dövrü olan VIII-IX əsrlər Şərqi
Avropa tarixində «Xəzər asayişi dövrü» adlanır. Bu dövrdə sıx meşələrdə yaşayan
barbar slavyan qəbilələri Xəzər xaqanından Desna və Dnepr çayları arasındakı
əraziyə köçmələrinə icazə alaraq, bu bölgəyə yerləşdilər. Xəzər xaqanlığının
cənubda ərəb orduları ilə uzunsürən müharibələr aparması xəzərlərin şimala
doğru çəkilmələrinə səbəb olurdu. Buradakı meşələrdə yaşayan şərqi slavyan
tayfaları polyanlar, severyanlar və vyatiçlər xəzərlərə tabe olaraq, hər ev
başına bir gümüş sikkə pul və dələ dərisi vergi ödəməyə razılıq verdilər. Rus
salnaməçinin yazdığına görə, «xəzərlər dağlarda, meşələrdə yaşayan polyanları
tapdılar və vergi ödəmələrini tələb etdilər. Öz aralarında xeyli məsləhətləşən
polyanlar hər ev başına bir qılınc düzəldib verməyə boyun oldular». Şərq
slavyanları ilə yanaşı marilər, mordvalar və udmurtlar da xəzərlərə vergi
ödəyirdilər.
Barbar şərq slavyanlarının
mədəniyyət və ticarətin çiçəkləndiyi Xəzər xaqanlığının tərkibinə daxil olan
ərazilərdə yerləşmələri onların inkişafında mühüm rol oynadı. Belə ki, şərq
slavyanlarının 839-cu ildə qurulmuş ilk tayfa birliyinin başçısı xəzərlərdə
olduğu kimi xaqan titulu daşıyırdı. 882-ci ildə Kiyevi işğal edən norman mənşəli
Oleq öz dövlətinin qurulmasında Xəzər xaqanlığını nümunə kimi götürmüşdü.
|
