Borçalı eli Gürcüstan - Azərbaycan münasibətləri fonunda bu gün
Menim Azerbaycan televiziyasında Borçalının tarixine dair son çıxışlarımdan
sonra bir çox soydaşlarımız mene müraciet ederek "siz niye öz çıxışınızda
Borçalı elinin Gürcüstanın müsteqilliyi uğrunda mübarize apardığını
söylemisiniz?" deye iradlarını bildirirler. Bu iradların müellifleri eslinde
xalqına, vetenine qırılmaz tellerle bağlı olan milletçi, vetenperver
insanlardır, ancaq menim bu yönde fikir söylemeyimin tebii ki, müeyyen sebebleri
vardır. Ve aşağıda tarixin müxtelif dövrlerine aid faktları göstere-göstere men
bu sebebleri de sadalayacağam. İlk növbede men ona göre Borçalılıları
Gürcüstanın suverenliyinin qurucusu hesab edirem ki, 1118-ci ilde Selcuqlara
qarşı mübarize aparmaq meqsedile Abxaz-Kartvel hökmdarı David Baqrationi
(Aqmaşanebeli) 40 min Qıpçaq Türkünü Borçalı ve ona bitişik bölgelere
yerleşdirib. Türkü türkün eli ile qırdırmağa öyrenmiş "qara donlu kafirler"
1121-ci ilde bu qıpçaqların kömeyile Didqori ("Böyük Donuz") döyüşünde Selcuqlu
ordusu üzerinde qelebe qazanıblar. Onu da deyim ki, bu döyüşde iştirak eden
gürcülerin sayı 300 nefer idi ve onlar da döyüş başlanan kimi evvelce
selcuqlulardan aman istemiş, lakin sonradan qıpçaq türklerinin selcuqlulara
üstün geldiyini görüb iğtişaş salmağa cehd göstermiş ve selcuqlular terefinden
qılıncdan keçirilmişdiler. Bu "qehreman"larının adını "300 araqvili" deye
gürcüler indi de yad etmekdedirler. Neticede IV David Tiflis müselman emirliyini
leğv etdi, Dmanisi ve Ani müselman emirliklerinin erazisini işğal etdi. Bununla
bele, yerli ehalinin dini ve etnik terkibini nezere alan Baqratiler sülalesinden
olan gürcü hakimleri kesdirdikleri pullarda Mehemmed peyğemberin adını zerb
etdirir, onların reğbetini qazanmaq meqsedile Cüme namazlarına gelerek xütbelere
qulaq asırdılar. Tiflisde ise ümumiyyetle donuz saxlamaq qadağan edilmişdi.
Dediklerimizden yeqin özünüz de bu qenaete gelirsiniz ki, türklersiz Gürcüstan
dövleti neinki qoruna, heç yarana da bilmezdi.
XIII esrin 20-ci illerinden başlayan monqol hücumları 60-cı illerde bütün Cenubi
Qafqazın, o cümleden, Borçalının da Elxaniler dövletinin terkibine qatılması ile
neticelendi. Başqa monqol ulusu olan Qızıl Orda ile Cenubi Qafqaz uğrunda
mübarize aparan Elxaniler Qızıl Ordada hakimiyyetde olan Berke Xanın yanından
qaçıb gelen monqol feodallarını Dmaniside yerleşdirdiler. XIV esrin sonlarında
Cenubi Qafqaza gelen Emir Teymur 1386-cı ilde Borçalıdakı Yağlıca düzenliyinde
ordugah quraraq Tiflisden şimalda yaşayan qıpçaq ellerini özüne tabe etdi. XV
esrin 20-ci illerinden Azerbaycan Qaraqoyunlu dövletinin terkibine qatılan
Borçalı bu dövleti evez eden Ağqoyunluların xüsusi diqqet yetirdikleri bir bölge
idi. Ağqoyunlu Hesen Padşah ve onun oğlu Sultan Yaqubun dövründe mühüm strateji
menteqe olan Ağcaqala daha da möhkemlendirildi. XVI esrin I rübünden başlayaraq
Osmanlı-Sefevi müharibelerinin gedişinde defelerle elden-ele keçen Borçalı
esasen Sefevilerin nüfuz dairesinde olmuşdur. Gürcü qaynaqları adı "Kitabi
Dede-Qorqud"da çekilen Ağcaqalaya Sefevi şahlarının da xüsusi diqqet
yetirdiklerini qeyd edirler. Borçalının heyatında en mürekkeb dövr XVIII esr
hesab olunur. Azerbaycanda merkezi hakimiyyetin zeiflemesi, feodal
perakendeliyinin hökm sürmesi Borçalı elatlarının tez-tez yerdeyişmesine sebeb
olmuşdur. Borçalı elatlarının Gürcüstanı terk edecekleri xeberini eşiden Kartli
çarı II İrakli onlardan bu addımı atmamağı xahiş etmişdi. Çünki II İrakli bu
elatların Gürcüstan müsteqilliyinin qarantı olduğunu gözel bilirdi.
XIX esrin evvellerinden Rusiya ağalığının berqerar olması Borçalı, ümumiyyetle
Cenubi Qafqazın müselman ehalisi üçün esl facie oldu. Bölgenin zorla Osmanlı ve
Qacarlı torpaqlarına (bir çoxlarının hesab etdikleri kimi "İran" yox, mehz
Qacarlı) sürgün edilen müselman ehalisinin (Qarapapaqlar, Ulaşlı ve s.) yerine
ermeniler, aysorular ve urum yunanları yerleşdirildi ki, bu da Borçalının etnik
terkibini deyişdirdi. XX esrin evvellerinde Rusiya terefinden qızışdırılan
ermenilerin Borçalıda müselmanların axırına çıxmaq arzusu gözlerinde qaldı.
Tekce Başkeçidde 400 atlıdan ibaret müselman herbi birleşmesi ermeni
quldurlarının el-ayaq açmalarına imkan vermedi. Rusiyada Romanovlar sülalesinin
devrilmesinden sonra Qafqazda milli-azadlıq mücadilesi daha da güclendi. 1918-ci
ilin mayında Cenubi Qafqazda müsteqil dövletler quruldu. Borçalı ziyalıları
Osmanlının himayesi altında "Qarapapaq" dövleti qurmaq qerarına geldiler.
Borçalı ile bağlı Azerbaycan-Gürcüstan danışıqlarının getdiyi bir dövrde başı
daim yad qoltuqlarda olan ermeni siyasetbazları Borçalını qanlı müharibe
meydanına çevirdiler. 17 dekabr 1918-ci ilde Borçalı üstünde başlayan
ermeni-gürcü müharibesi mahalın iki yere bölünmesi ile neticelendi. Bu bölgü
Cenubi Qafqazda Sovet rejimi berqerar olduqdan sonra resmileşdirildi. Borçalının
2575 kvadrat kilometr erazisi Ermenistan SSR-e "hediyye edildi". Teessüf ki, rus
bolşevikleri Borçalılılardan 1921-ci ilde müsteqil Gürcüstanın işğal edilmesi
üçün vasite kimi istifade etdiler. Yani Azerbaycanın şimalındakı rus
bolşevikleri Gürcüstanın azerbaycanlı vetendaşlarının guya milli-azadlıq
mücadilesine qalxdığını behane ederek Azerbaycan SSR-i Gürcüstana müharibe elan
etmeye mecbur etmiş, sonra ise bu dövletin müsteqilliyine son qoymuşdular. Mehz
bu nöqteyi-nezerden, zennimce, indiki şeraitde bizler yeniden kimlerese bu
imkanı vermemeliyik. Unutmaq olmaz ki, bu gün Ermenistanın elinde qalan Borçalı
torpaqlarında bir nefer de olsun Borçalılı qalmayıb.
Hörmetli hemvetenim, şexsen men Bakıda qaçqın Borçalı mühacir hökümeti
yaratmaqdansa (mühacir Göyçe-Zengezur hökümetleri kimi) ele Borçalı
torpaqlarında yaşayaraq öz doğma dilinde tehsil almağı, parlamentinde
soydaşlarımızın da yer aldıqları Gürcüstanın müsteqilliyinin möhkemlenmesinde
bizlerin iştirakını, hüquqlarımızı qorumaq üçün oradakı "Ozan", "Qeyret" ve s.
kimi teşkilatlarda fealiyyet göstermeyi üstün tuturam. Hazırda Gürcüstanın
müsteqilliyine tehlüke gah örtülü (tarixi Ahıska paşalığında yaxud indiki
Cavaxetiya bölgesinde yaşayan ermeniler), gah da açıq şekilde (Pankisi
istiqametinde) şimaldan gelir. Gürcüstanın demokratik, belke de müsteqil, Qerb
deyerlerine üstünlük veren dövlet olmasını istemeyenler ermeniler ve Rusiyadır.
Ele indi de Borçalılı soydaşlarımızın Azerbaycana axınını Rusiya hökümeti
"teşkil edir". Bele ki, 2001-ci ilden Rusiya Federasiyasının ölkeye gelen
Gürcüstan vetendaşlarına viza rejimi tetbiq etmesi Borçalılıların Rusiyaya
vizasız gediş-gelişlerini temin etmek üçün Azerbaycan Respublikasına keçmesini
xeyli intensivleşdirmişdir. Unutmayaq ki, Gürcüstanın müsteqil, demokratik, Qerb
deyerlerine üstünlük veren dövlet olması:
1. Ahıska Türklerinin Avropa Şurasının telebi ile tezlikle Gürcüstana qayıtması
demekdir;
2. Cavaxetiyadan elleri üzülen ermenilerin "Böyük Ermenistan" planının esaslı
şekilde darmadağın olması demekdir;
3. Federasiyaya çevrilmekde olan Gürcüstanda soydaşlarımızın daha geniş hüquqlar
qazanması demekdir;
4. Bakı-Ceyhan kemerinin gelecek taleyinin helli ve Azerbaycan iqtisadiyyatının
inkişafı demekdir.
Üstelik, Gürcüstan vetenperverlerinin "bu ölkenin Rusiyanın cenub qanadı
olmaqdansa, Türkiyenin şimal qanadı olması daha yaxşıdır" demeleri Borçalı
Türklerini de hemin ölkenin vetendaşı kimi onların müsteqillik uğrunda
mübarizesini desteklemeye sesleyir.
|
